حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
 

ایرانیان صاعد

صفحه خانگی

فارسی العربي English French
حسینعلی صالحی
وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
 
 

حسینعلی صالحی: ارتقاء حقوق شهروندی با تخصص گرایی در وکالت

ارتقاء حقوق شهروندی با تخصص گرایی در وکالت
حسینعلی صالحی عضو کمیسیون آموزش کانون وکلای دادگستری مرکز
 
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو،
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
حافظ
 
حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی    
توسعه  «تخصص گرایی» در یک یا نهایتاً چند رشته معین، در هر كشور نشان‌دهنده تلاش انديشمندان و مديران آن كشور در جهت توسعة علم و درنورديدن مرزهاي موجود است. به بيان ديگر، تخصص‌گرايي، شاخص پيشرفت علم در هر جامعه تلقي می شود. اگرچه تخصص گرایی از قرنها پیش و شاید در زمان ساخت اهرام مصر، دیوار چین، تخت جمشید و امثالهم مورد توجه بوده است، ولی اولین جرقه های علمی آن را از زمان «آدام اسمیت» می توان مشاهده نمود.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
در بین سالهای 1770، آدام اسمیت در کارخانه سنجاق سازی متوجه شد که وقتی 10 کارگر هر کدام به تنهایی همه کارهای مربوط به ساختن سنجاق را خود به تنهایی انجام می دهند تنها قادر به ساخت 200 سنجاق در روز هستند؛ ولی با تخصص گرایی و تقسیم کلیه امور سنجاق سازی در بین این افراد، به گونه ای که یکی آهن را ذوب کند، دیگری مفتول کند، یکی ببرد، دیگری سرش را جوشکاری کند و ... آنها توانستند حدود 40 هزار سنجاق بسازند که این پیشرفت علم و صنعت نتیجه تخصص گرایی بود. همین امر حدود یک قرن بعد توسط «فورد» در کارخانه اتومبیل سازی فورد مورد توجه قرار گرفت؛ یعنی به جای اینکه هر فرد خود به تنهایی مشغول به کارهای یک اتومبیل شود همه کارکنان در زنجیره ای از کارها حاضر شدند که منجر به ثروت و نام افسانه ای فورد در تاریخ گردید.

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
   علم حقوق و به دنبال آن، ارائه خدمات حقوقی چون با اجتماع و جمع کثیری از مردم، مؤسسات، شرکت ها، سازمان ها و ... مانند اینها رابطه دارد که هرکدام نیازهای حقوقی خاص خود را دارند، و از طرفی با رشد صنعت و تجارت، نیازهای اجتماع به خدمات حقوقی هم بالتبع هرروزه رو به افزایش، تغییر و تحول می باشد، بنابراین پاسخگویی و ارائه خدمات حقوقی مناسب به نیازهای گوناگون مستلزم احاطه به مباحث مربوطه هم از لحاظ علمی و هم از لحاظ تجربی می باشد؛ زیرا در عمل در هر پرونده جزئیات دقیق و در عین حال پیچیده ای وجود دارد که هیچ حقوقدانی نمی تواند ادعا نماید که در تمام حوزه ها و زمینه ها تبحر و تخصص لازم و کافی را دارد.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
این امر در حوزه وکالت که وکلا نقش تعیین کننده در دفاع از حقوق موکلین را بر عهده دارند، ملموس تر و واقعی تر است؛ پس وکالت نمی تواند و نباید از بحث تخصص گرایی غافل بماند. در واقع، وکلا با داشتن یک یا چند تخصص معین در زمینه ای خاص می توانند نه تنها پایندگی و بالندگی حرفه وکالت را حفظ نمایند، بلکه می توانند موجب رضایتمندی جامعه هدف شوند.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
   بعضاً شنیده و دیده شده است که به تخصص گرایی در امر وکالت ایرادهایی گرفته می شود که شاید بتوان گفت همین ایرادها هم باعث شده که متأسفانه تا به امروز اقدام مهم و قابل توجهی در جهت پیشبرد این هدف ضروری صورت نگیرد. مهم ترین این ایرادها از قبیل ذیل هستند:

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
1.    به عقیده عده ای، تخصص گرایی برای وکلا کمی محدود کننده می باشد. به عقیده اینان، اگر امر تخصص گرایی در وکالت شکل گرفته و سراسری شود، بالتبع چون هر وکیلی در حوزه تخصصی خود امر وکالت را می پذیرد، با کاهش ورودی پرونده مواجه می شود.

2.    دومین ایرادی که به تخصص گرایی می شود این است که در حال حاضر چون قانون سازوکارهای آن را تعیین و مورد حکم قرار نداده است، بنابراین بحث از تخصص گرایی در وکالت خلاف قانون است. در پاسخ به این ایراد بایستی گفت امروزه کم و بیش پذیرفته شده است که قانون جلوه ای از نیازهای اجتماعی است و همه موارد این نیازها را در قانون نمی توان جستجو نمود.

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
   ایرادهای فوق و همچنین ایرادهای دیگری که ممکن است به ذهن رسیده و مطرح شوند هیچ یک نمی تواند موجبی برای تخدیش و نادیده گرفتن مزایای تخصص گرایی باشند. شاید هم علت اینکه تا به حال اقدام مؤثری در امر تخصص گرایی در عرصه وکالت صورت نگرفته این است که تا کنون مزایای آن مورد بحث قرار نگرفته است؛ چرا که اگر حُسن های این موضوع مورد بررسی قرار گیرد می تواند تا حدود قابل توجهی از این ایرادها را کاسته و نقطه عطفی برای هموار شدن یک مسیر طولانی باشد.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
همین مزایا هم باعث شده است که در عمل بعضاً وکلا به تدریج و به تناسب تجربه و علاقه خود، یک یا چند رشته از دعاوی را که به هم مرتبط هستند پذیرفته و عملاً تخصص گرائی نانوشته و غیر رسمی در میان وکلا پذیرفته شده است؛ چنانکه همین امر در کشورهای پیشرفته به قدری نهادینه شده است که هیچ وکیلی به خود اجازه نمی دهد در همه حوزه ها قبول وکالت نماید.

   مزایای تخصص گرایی در وکالت چنان گسترده است که نمی توان آن را به دو یا چند مورد خاص محدود نمود. مع الوصف، مهمترین مزایای تخصص گرایی را می توان به شرح ذیل بیان نمود:

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
الف) ارائه خدمات مطلوب به متقاضیان خدمات حقوقی

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
   همانگونه که می دانیم، وکلا وظیفه ارائه خدمات حقوقی به جامعه و عموم مردم را عهده دار بوده و یک رابطه دوطرفه بین وکلا و اشخاصی که به هردلیل به وکلا مراجعه می کنند، وجود دارد که همان ارائه خدمات حقوقی به نحو احسن و مطلوب می باشد. در واقع، می توان گفت با ایجاد و شکل گیری رابطه حقوقی بین وکیل و موکل، این وظیفه را برای وکیل به وجود می آورد که با ارائه خدمات مطلوب حقوقی موجب حفظ و تضمین حقوق شهروندی موکل خود شود؛ چرا که در اینجا لازمه احترام به حقوق شهروندی تنها برخوردار بودن مردم جامعه از خدمات یک وکیل نمی باشد، بلکه مهم تر از آن، این حق شهروندی اشخاص است که از مشاوره و وکالت یک وکیل متبحر و متخصص در موضوع اختلافی برخوردار شوند. حال، این سؤال مطرح می شود که آیا با توجه به تغییر و تنوع روز به روز موضوعات حقوقی و مسائل پیچیده و تخصصی که در موضوعات حقوق شهرداری، مالیاتی، بیمه، خانوادگی و امثال ذلک به وجود می آید، می توان ادعا نمود که ارائه دهنده خدمات حقوقی در همه این زمینه ها تخصص و تبحر لازم و کافی را دارد؟ مسلماً پاسخ منفی است. کمتر کسی را می توان یافت که در همه دعاوی حقوقی و جزائی تبحر داشته باشد.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
در واقع، با پیشرفت جوامع و گسترش شهرنشینی، موضوعات و مسائل حقوقی به نحوی گسترده و پیچیده شده است که ارائه خدمت مطلوب نیازمند داشتن تحصیلات کافی و تجربه لازم در یک یا حداکثر چند موضوع معین و مشخص می باشد و در این زمان است که تخصص گرائی در وکالت به یک ضرورت گریز ناپذیر و غیرقابل انکار بدل شده است تا جامعه هدف با دسترسی بیشتری به اهداف خود نائل آید. با تعدد پرونده ها با موضوعات گوناگون، یک وکیل هرگز نمی تواند از عهده همه موضوعات برآید و چه بسا با قبول موضوعی که در آن تخصص لازم را ندارد، موجب تضییع حقوق حقه موکل خویش شود. این امر از یک سو نه تنها موجب دلسردی و عقب رانی مردم از مراجعه به وکلا در دعاوی خویش می شود  و ترجیح می دهند به همین دلیل دعاوی خود را به هر قیمت شده به صلح و سازش خاتمه دهند، بلکه از سوی دیگر موجب ناامیدی وکلا می شود. در عمل چه فراوان دیده می شود که وکیلی جوان به دلیل ناپختگی و نداشتن تجربه در موضوعی پیچیده، نه تنها حق موکل خود را تضییع نموده بلکه این اعتقاد در وی شکل گرفته که تمام دادگاه ها ناحق می گویند الا شخص او.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
ب) ارتقای مهارت های حرفه ای وکلا و مشاوران حقوقی
  

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
تخصص گرایی نه تنها موجب رضایتمندی جامعه هدف می شود، بلکه مهارت ورزی در انجام کارهای وکالتی را نیز به دنبال دارد. در واقع، نمی توان انکار نمود که چنانچه وکیلی در یک حوزه معین مطالعه نموده و به مرور تجربه کسب کند، در همان زمینه می تواند مهارت های لازم را کسب نموده تا در مواجه شدن با موضوعی خاص و در حیطه تخصص وی، بتواند بهترین راه حل را آن هم در کمترین زمان ممکن ارائه دهد. ارتقای مهارت های حرفه ای، نه تنها باعث می شود که جامعه هدف رضایتمندی حداکثری از ارائه خدمات را به دست آورد، بلکه باعث می شود که یک وکیل در موضوعاتی که به وی ارجاع می شود احساس یأس و نااُمیدی ننماید. در واقع، چون انتظار عوام مردم از شنیدن نام اینکه طرف در زمینه وکالت فعالیت می نماید این است که وی در همه زمینه های حقوقی احاطه داشته باشد و بالتبع بتواند به نیازهای آنها پاسخ مناسب دهد؛ ممکن است همین امر هم کم کم در ذهن وکیل نقش ببند و به همین دلیل به موضوعی تخصصی که به وی ارجاع می شود پاسخ مثبت داده و بعداً نتواند در مرجع رسیدگی کننده از حقوق موکل خود به دلیل عدم آشنایی دفاع نماید که این خود به خود احساس یأس و نااُمیدی را در یک وکیل که چرا نتوانسته کار ارجاعی را به نحو درست انجام دهد به وجود می آورد.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
ج) جلوگیری از اطاله دادرسی و انباشت پرونده ها در محاکم

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
   چه بسیار دیده شده است که بعضاً وکلا در پرونده هایی که قبول می کنند و چون از لحاظ استدلالی و ماهیتی شانسی در پرونده ندارند، مجبور می شوند با ایرادهای شکلی و بی مورد روال دادرسی را طولانی نموده و مانع رسیدن سریعتر حق طرف مقابل شوند. دادگاه در اینگونه موارد نیز بنا به حجم پرونده ها مکرراً جلسه را تجدید نموده و وقت نظارت تعیین می کنند. اکثر این موارد زمانی رخ می دهد که وکیل تخصص لازم را در ارجاع پرونده ندارد در حالیکه اگر وضع بالعکس این می بود چه بسا دادگاه با سرعت بیشتری می تواند دعوا را فیصله دهد.

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
د) بهداشت حقوقی و جلوگیری از قضائی شدن پرونده ها
  

حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
این حقیقت تلخ را همه کم و بیش می دانیم که بر اساس آمارهای موجود ،بیش از ده میلیون پرونده قضائی در سیستم قضائی کشور انباشته شده است که اگر این رقم به آمار پرونده هایی که در سایر مراجع از جمله دیوان عدالت اداری، کمیسیون ها (مثل کمیسیون شهرداری، تعزیرات، گمرک، مالیات) شورای حل اختلاف و از همه مهم تر، حجم اختلاف ها و جرایمی که هرروزه رخ می دهد و ذی نفع به دلیلی از اقامه دعوا و شکایت منصرف می شود، اضافه شود، معلوم نیست چه عدد ریاضی از دل آن بیرون می آید که نتیجه با توجه به میزان جمعیت اشخاص بالغ و رشید کشور، قابل توجه و بسی تأسف آور است. یقیناً یکی از علل مهم این پدیده را در کنار سایر علل اقتصادی و اجتماعی، می توان در نبود تخصص لازم و کافی در نظام خدمات وکالتی دانست. توضیحاً اینکه، هدف اصلی از وکالت کشاندن پرونده به مراجع قضایی و قضاوتی و حل و فصل دعاوی از این طریق نمی باشد. وجود و پرورش این رویکرد و عدم توجه به این نکته که سرنوشت پرونده ارجاعی ممکن است با سپری شدن ماه ها و حتی سالها به نتیجه مورد نظر نیانجامد، دادگاه را با تورم پرونده های بلاتکلیف و در جریان مواجه نموده است. ولی، به جرأت می توان گفت توجه به «ضرورت تخصص گرایی» می تواند تا حدود قابل توجهی این بار محاکم را تعدیل نموده و موجب قضا زدایی شود.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
توضیحاً اینکه، با ارائه مشاوره حقوقی تخصصی و مطلوب می توان تا حدود زیادی از به وجود آمدن اختلاف جلوگیری نمود و بعد از به وجود آمدن اختلاف، حسب مورد با دعوت طرفین به صلح و سعی در سازش و یا داوری و صدور رأی از قضائی شدن پرونده جلوگیری کرد.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی

   امید است با امعان نظر جامعه وکالت و سایر نهادهای مرتبط به مزایای تخصص گرایی، روز به روز شاهد تلاش های همکاران برای ورود به عرصه های تخصصی جدید باشیم و از این مسیر به توسعه حقوقی کشور عزیز و در حال رشدمان کمک کنیم.


حسینعلی صالحی وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی
حسینعلی صالحی


 

حسینعلی صالحی
شعار حسینعلی صالحی